TÜBA Başkanı Şeker COP31’de İklim ve Sağlık Politikalarında Bilim Akademilerinin Rolünü Anlattı

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında Antalya’da düzenlenen “İklime Dirençli Sağlık Sistemleri İçin Bilim ve Liderlik” başlıklı uluslararası etkinlikte konuşan TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker, bilim akademilerinin iklim ve sağlık politikalarının oluşturulmasında üstlenebileceği role dikkat çekti.

İklim Krizi Aynı Zamanda Bir Sağlık Krizi

Şeker, sıcak hava dalgaları, kuraklıklar, seller ve orman yangınlarının insan sağlığını doğrudan etkilediğini, gıda ve su güvenliğini tehdit ettiğini ve bazı bulaşıcı hastalıkların yayılmasını artırdığını belirtti. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre 2000-2019 yılları arasında dünya genelinde yılda yaklaşık 489 bin sıcaklıkla ilişkili ölüm yaşandığı hatırlatıldı. Yaşlılar, çocuklar, açık havada çalışanlar ve kaynakları sınırlı topluluklar en çok risk altında olan gruplar olarak öne çıkarıldı.

Şeker, bu sorunlara karşı “Tek Sağlık” yaklaşımının benimsenmesi gerektiğini vurguladı. Bu yaklaşımın insan, hayvan, bitki ve çevre sağlığını birlikte ele alan bir yönetişim modeline dönüşmesi gerektiğini ifade etti.

Bilim ve Politika Arasında Köprü

Şeker, akademilerin katkısını üç başlıkta değerlendirdi. Birincisi, bağımsız bilimsel danışmanlığın politika yapım süreçlerine daha fazla dahil edilmesi gerektiği yönündeydi. TÜBA’nın 2020 yılında yayımladığı “Türkiye’de İklim Değişikliği ve Halk Sağlığı Raporu” ile COP31 için hazırlanan “COP31 Eylem Gündemi Hedefleri: Sentez Raporu”nun bu alandaki örnekler olduğu belirtildi.

İkincisi, önleyici sağlık hizmetleri ile kurumsal kapasitenin güçlendirilmesi gerektiği vurgulandı. Şeker, TÜBA, TÜBİTAK ve TÜSEB arasındaki tamamlayıcı iş birliğinin bu konuda örnek oluşturduğunu söyledi. Üçüncüsü, eşitlikçi uluslararası bilimsel iş birliğinin önemi üzerinde duruldu. Her ülkenin kendi bilimsel kanıtlarını üretebilmesi ve önceliklerini belirleyebilmesi gerektiği ifade edildi.

Üç Somut Öneri

Moderatör Dr. Victor J. Dzau’nun düşük ve orta gelirli ülkelerdeki ulusal araştırma kurumlarının etkisinin nasıl artırılabileceğine ilişkin sorusunu yanıtlayan Şeker, sağlık, tarım ve çevre bakanlıklarını bir araya getiren “Tek Sağlık” konseylerinin kurulmasını önerdi ve akademilerin bu konseylerin bilimsel sekreterliğini üstlenebileceğini belirtti. Ayrıca ülkelerin kendi koşullarını yansıtan bölgesel veri sistemlerine ihtiyaç duyduğunu vurguladı. Üçüncü olarak, düşük ve orta gelirli ülke araştırmacılarının uluslararası projelerde araştırma sorularını belirleyen eşit ortaklar olarak yer alması gerektiğini ifade etti. Şeker, yanıtını “Kısacası: konseyler kurun, veri üretin, insanlara yatırım yapın. Akademiler, bu üç adımın hepsinde köprü görevi görebilir.” sözleriyle tamamladı.

Başarı Korunan Hayatlarla Ölçülmeli

Şeker, akademilerin sorumluluğunun yalnızca rapor ve öneri hazırlamakla sınırlı olmadığını, hükümetlerin politikalarının etkisini değerlendirmelerine ve ilerlemeyi izlemelerine yardımcı olmaları gerektiğini belirtti. İklim ve sağlık alanındaki başarının üretilen strateji sayısıyla değil, korunan hayatlar ve oluşturulan dirençle ölçülmesi gerektiğini ifade etti.