Duran: Algoritmik Çağda Kontrol Şirketlerin Elinde Kalmamalı

İletişim Başkanı Burhanettin Duran, TRT World Forum kapsamında düzenlenen “Algoritmik Çağda Kontrol Kimde? Şirketler, Devletler, Vatandaşlar” başlıklı oturumda konuştu. TRT tarafından bu yıl 10’uncusu düzenlenen forum, İstanbul Kongre Merkezi’nde “Merkezsiz Dünya: Kurallar Geçersiz Kaldığında Kim Liderlik Eder?” temasıyla gerçekleştirildi.

Duran, gazeteciliğin geleneksel “eşik bekçilerinin” yerini giderek algoritmaların aldığını belirterek, haberlerin hangi kitlelere ulaşacağına kimin karar verdiği sorusunu gündeme getirdi. Geleneksel editoryal kararların arkasında kimliği belli ve hesabı sorulabilen insanların bulunduğunu, bugün ise bu sorumluluğun belirsizleştiğini ifade etti.

Gazeteciliğin ekonomik ve etik sorunları

Duran, doğru ve teyit edilmiş bir haberin algoritmalar nedeniyle okuruna ulaşamayabileceğini, buna karşılık yanıltıcı içeriklerin hızla yayılabildiğini söyledi. Yapay zekânın araştırma haberlerini kaynak göstermeden özetleyebildiğini belirten Duran, bunun haber kuruluşlarının mali sürdürülebilirliğini tehdit ettiğini dile getirdi.

Dijital egemenlik ve ortak hafıza

Duran, algoritmaların kültürel kimlik ve millî hafıza üzerinde de etkili olduğunu belirtti. Gençlerin tarihlerini ve kültürel miraslarını giderek dijital platformlar üzerinden öğrendiğini hatırlatan Duran, bu durumun dijital egemenlik açısından önemli sonuçları olduğunu vurguladı. Bir avuç teknoloji şirketinin milyarlarca insanın bilgiye erişimini kontrol etmesinin tekno-feodalizm olarak tanımlandığını aktardı.

Üç temel ilke

Duran, algoritmik düzen için hesap verebilirlik, algoritmik dağıtımda adalet ve çoğulculuk ilkelerinin yol gösterici olması gerektiğini savundu. Algoritmaların şeffaflığının artırılması, insanların içerik kısıtlamalarına itiraz edebilmesi ve dijital dünyada tek bir ülke, kültür ya da şirketin hâkimiyet kurmamasının önemine dikkat çekti.

Gazze’de hakikatin görünürlüğü

Duran, TRT ve Anadolu Ajansı’nın farklı dillerde yayın yaptığını belirterek, Gazze’de çalışan gazetecilerin yaşadığı kayıplara değindi. Anadolu Ajansı serbest kameramanı Muntasır es-Savvaf’ın İsrail’in düzenlediği bir hava saldırısında hayatını kaybettiğini, TRT Arabi kameramanı Sami Şehade’nin ise ağır yaralanarak sağ bacağını kaybettiğini aktardı. Büyük dijital platformlarda Gazze’den gelen içeriklerin kaldırıldığı ya da erişiminin kısıtlandığı yönündeki iddiaları da hatırlattı.

Duran, kontrolün muhakeme edebilen ve hakikati savunabilen insanların elinde kalması gerektiğini belirterek, algoritmalara insani ve etik bir yön verilmesi çağrısında bulundu.